công trình kiến trúc gothic thế kỷ 13

Phong cách kiến trúc Gothic là gì? Đặc điểm của kiến trúc Gothic?

Trong thời gian vài năm gần đây, sự xuất hiện của phong cách kiến trúc Gothic đã nhanh chóng tạo nên những xu hướng mới trong lĩnh vực kiến trúc – xây dựng. Được đánh là là một trong những phong cách kiến trúc có nguồn gốc từ châu Âu, Gothic nhanh chóng thu hút được sự quan tâm lớn của rất nhiều người dân Việt Nam, đặc biệt là các tầng lớp thượng lưu cũng như các nhà đầu tư bất động sản.

Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về phong cách Gothic cũng như những đặc điểm của Gothic. Vì thế, hãy cùng đọc qua bài viết dưới đây để có thể nắm rõ hơn về Gothic và chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc Gothic ở Việt Nam cũng như trên toàn thế giới nhé.

Kiến trúc Gothic là gì?

Trước khi có thể trả lời cho câu hỏi “Kiến trúc Gothic là gì?” đầu tiên chúng ta cần phải “ngược về quá khứ” một chút để có thể hiểu rõ về nguồn gốc, hoàn cảnh ra đời và trả lời được câu hỏi Gothic là gì một cách chính xác nhất.

Ở bài viết trước, tôi đã cùng bạn tìm hiểu về phong cách kiến trúc Roman một cách đầy đủ và chi tiết nhất rồi đúng không? Vậy thì từ năm 800 đến năm 1.200 sau Công nguyên, kiến trúc Roman đã được dừng lại và thay thế bởi phong cách Gothic. Vậy, Gothic là sự tiếp nối của kiến trúc Roman. Phong cách Gothic ra đời vào khoảng năm 1.200 sau Công nguyên. Cùng với sự phát triển, tiến bộ của xã hội, mà các nguyên vật liệu được sử dụng trong kiến trúc đã có sự thay đổi và cải tiến nhất định, dẫn đến sự thay đổi của cấu trúc công trình.

Phong cách kiến trúc Gothic ra đời vào khoảng năm 1.200 sau Công nguyên
Gothic ra đời vào khoảng năm 1.200 sau Công nguyên

Kiến trúc Gothic (hay còn có một tên gọi khác là kiến trúc francigenum opus) được hình thành và phát triển từ nửa sau thời Trung cổ ở khu vực Tây Âu.

Từ những di tích và công trình cổ còn lại, không khó để nhận ra phong cách kiến trúc này được thể hiện rõ rệt và sắc nét nhất tại những công trình nhà thờ lớn, trong các thánh đường hoặc một số công trình dân dụng. Có rất nhiều công trình xây dựng theo phong cách Gothic được đánh giá là kiệt tác vô giá và được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

Tuy nhiên, theo một số tài liệu sử sách ghi lại, những người Ý trong thời Phục Hưng đã cho rằng “Gothic” là một tên gọi khác của Gotico. Phong cách kiến trúc Gothic có tên gọi ban đầu là Francigenum Opus – có nghĩa giống như là một “tác phẩm của người Pháp” – phương pháp xây dựng tại vùng Île-de-France. Ban đầu, thuật ngữ “Gothic” là từ mang ý nghĩa xấu, xuất phát từ những người Goth – những người mọi rợ (theo quan điểm của người La Mã). Vì vậy trong giai đoạn Phục Hưng, những người Ý đều cho rằng phong cách Gothic là mọi rợ, kỳ dị, và hoàn toàn nằm ngoài những kỹ thuật và những quan niệm về thẩm mỹ của kiến trúc Hy Lạp – La Mã bấy giờ.

Tuy nhiên, phần đông các nhà sử gia nghệ thuật và khảo cổ học đều cho rằng nhận định này là hoàn toàn sai lầm, bời vì phong cách Gothic chỉ là sự phát triển tiếp theo của kiến trúc Roman, nên không hề nằm ngoài những quan niệm về thẩm mỹ của kiến trúc Hy Lạp – La Mã cổ đại.

thiết kế kiến trúc gothic
Kiến trúc Gothic (hay còn có một tên gọi khác là kiến trúc francigenum opus) được hình thành và phát triển từ nửa sau thời Trung cổ ở khu vực Tây Âu

Thời kỳ hưng thịnh nhất của Gothic là từ giai đoạn giữa thế kỷ 18 ở nước Anh, sau đó nhanh chóng lan rộng sang khắp châu Âu trong suốt thế kỷ 19, tác động mạnh tới các kiến trúc nhà thờ khu vực cũng như các trường đại học phương Tây cho tới tận thời điểm hiện tại.

Đặc điểm của phong cách kiến trúc Gothic

Sau khi có thể trả lời được câu hỏi “Kiến trúc Gothic là gì?” cũng như biết được nguồn gốc, sự ra đời và phát triển của Gothic, để có thể hiểu rõ hơn về Gothic, cùng tìm hiểu về những đặc điểm của Gothic. Bất kỳ một phong cách kiến trúc nào cũng có những quy định, nguyên tắc riêng đặc trưng để bảo đảm sự hài hòa của kiến trúc, và đương nhiên, phong cách Gothic cũng không ngoại lệ.

đặc điểm kiến trúc gothic
Một trong những đặc điểm đặc trưng nhất của phong cách Gothic chính là những mái vòm được vuốt nhọn

Không khó để nhận ra, một trong những đặc điểm đặc trưng nhất của Gothic chính là những mái vòm được vuốt nhọn (thường những người có thói quen buôn đồ cổ gọi là “hình cung nhọn”). Ngoài ra, phong cách Gothic vẫn sở hữu những nét kiến trúc cô đọng rất riêng.

Đặc điểm phong cách Gothic dễ nhận biết nữa chính là hệ thống kết cấu bên trong của công trình. Thường thì các nhà thờ, thánh đường được xây dựng theo phong cách này đều sở hữu không gian bên trong rất lớn, dùng khung chịu lực, và các bộ phận bên trong được tách biệt rõ ràng giữa kết cấu ngăn cách và kết cấu chịu lực.

Một công trình kiến trúc Gothic có những thành phần chính tính từ phần mái đổ xuống lần lượt là: vòm mái được thiết kế theo hình mái và có sống, cuộn nhọn, cột và cuộn bay. Cấu tạo như vậy giúp cho nhà thờ, thánh đường sở hữu không gian rộng và mênh mông, khoáng đạt hơn.

mái vòm đặc điểm kiến trúc gothic
Một công trình Gothic có những thành phần chính tính từ phần mái đổ xuống lần lượt là: vòm mái được thiết kế theo hình mái và có sống, cuộn nhọn, cột và cuộn bay

Vòm mái trong thiết kế phong cách Gothic được chia thành các loại bao gồm: vòm có sống sáu mũi có hình chiếu hình chữ nhật, vòm có sống bốn mũi có hình chiếu mặt bằng hình chữ nhật, vòm có nhiều sống và nhiều múi, vòm có sống bốn múi có hình chiếu mặt bằng hình chữ nhật, vòm có nhiều sống và nhiều múi hình sao có mặt chiếu hình chữ nhật (loại vòm mái phức tạp này là sản phẩm của kiến trúc Gothic hậu kỳ) và còn bốn chân vòm của kiến trúc truyền tải xuống cột và một phần của tải trọng xuống cuốn bay.

Tuy nhiên, dạng vòm cung nhọn và cung nhọn cắt nhau trên thực tế đã được sử dụng trước cả sự xuất hiện của những tòa kiến trúc Gothic đầu tiên.

Ngoài ra, đặc điểm phong cách kiến trúc Gothic còn một số yếu tố như: các cột trụ lớn – nhỏ được xây dựng xen kẽ với nhau, từ đó tạo nên nhịp cho chính đường của nhà thờ, thánh đường, làm tăng thêm ấn tượng về chiều dài, chiều ngang. Đồng thời, sự tương ứng giữa chiều cao và chiều rộng của khu vực chính đường cũng góp phần làm thay đổi cảm giác độ cao của đỉnh vòm.

phong cách kiến trúc gothic đặc trưng
Các cột trụ lớn – nhỏ trong công trình kiến trúc Gothic được xây dựng xen kẽ với nhau

Đồng thời, Gothic còn được thể hiện rõ nét trong tỉ lệ của các bộ phận trong công trình kiến trúc: cách trang trí đỉnh cột, hình dạng các cột, tỉ lệ giữa triforium – hành lang phía trên – vòm lượn lớn,…

Lịch sử – giai đoạn phát triển của phong cách kiến trúc Gothic

Gothic được chia thành các giai đoạn khác nhau. Bắt đầu ở vùng  Île-de-France và Haute Picardie vào thế kỷ 12, sau đó nhanh chóng phổ biến ở phía bắc sông Loire, dần lan truyền sang phía nam sông Loire và khu vực châu Âu cho tới giữa thế kỷ 16, thậm chí là thế kỷ 17 đối với một số khu vực quốc gia khác.

Có thể chia phong cách Gothic thành 3 giai đoạn: Gothic sơ kỳ (thế kỷ XII), kế đến là Gothic cổ điển (1190 – 1230), tiếp sau đó là Gothic ánh sáng (khoảng 1230 – khoảng 1350), và cuối cùng là Gothic rực cháy (thế kỷ XV-XVI).

nhà thờ phong cách kiến trúc gothic đặc trưng
Có thể chia phong cách kiến trúc Gothic thành 3 giai đoạn: Gothic sơ kỳ, kế đến là Gothic cổ điển, tiếp sau đó là Gothic ánh sáng

Giai đoạn tiền Gothic: vào cuối thế kỉ thứ 10, các nhà thờ được xây dựng theo phong cách kiến trúc Roman dần đã có những sự thay đổi, nhưng vẫn còn giữ được những đặc điểm chính: tường dày và thô, đỉnh vòm có dạng hình nôi, số lượng cửa sổ khá ít và có diện tích bé, bên trong các công trình được trang trí chủ yếu bằng những bức tranh tường với bột màu nhiều màu sắc.

Giai đoạn Gothic sơ kỳ: trong giai đoạn này, những công trình kiến trúc Gothic đầu tiên đã dần được xuất hiện (khoảng năm 1130-1150 ở vùng Ile-de-France và nhất là ở Picardie). Trong giai đoạn này, sự gia tăng của dân số đã kéo theo yêu cầu phát triển của các công trình công cộng. Sự lan truyền về các tiến bộ kỹ thuật đã thúc đẩy và kéo theo sự phát triển của các thành phố và thương mại, từ đó dẫn đến việc xuất hiện một bộ phận tư sản giàu có.

Giai đoạn Gothic cổ điển: trong giai đoạn này, Gothic còn có một tên gọi khách là High Gothic, tên gọi này hoàn toàn tương ứng với sự phát triển đỉnh cao của Gothic và sự cân bằng các hình dạng (từ giai đoạn cuối thế kỷ 12 đến khoảng năm 1230). Trong thời gian này, tất cả các công trình kiến trúc nhà thờ được xây dựng đều có diện tích lớn hơn, thậm chí có một số nhà thờ phong cách Gothic được xây dựng và tu sửa ngay trong thành phố, làng mạc.

Công việc xây dựng đã được hợp lý hóa. Đá và các vật liệu kiến trúc khác được sử dụng một cách hợp lý hơn rất nhiều.

Giai đoạn  Gothic ánh sáng: trong giai đoạn này, phong cách kiến trúc Gothic mang lại cảm giác gọn gàng hơn rất các phần mái được vót nhọn. Phong cách Gothic ánh sáng phát triển dần cho tới năm 1350 và lan rộng ra khắp châu Âu. Các tòa nhà thờ, thánh đường áp dụng Gothic ánh sáng trở nên ngày càng cao hơn. Xét trên phương diện kỹ thuật, việc sử dụng khung bằng đá đã góp phần giúp cho các công trình phong cách Gothic ánh sáng có diện tích rộng hơn và nhiều cửa sổ hơn, giúp ánh nắng tràn ngập trong từng ngõ ngách của công trình.

So sánh kiến trúc Gothic và Roman?

Bởi vì phong cách Gothic ra đời ngay sau thời kì kiến trúc Roman, nên kiến trúc Gothic và Roman thường có sự tương đồng và khiến cho nhiều người nhầm lẫn. Tuy nhiên, cả 2 phong cách kiến trúc đều có những yếu tố khác biệt hoàn toàn. Mặc dù đều thuộc kiến trúc Trung cổ, nhưng trong khi Gothic sở hữu các công trình kiến trúc được thiết kế theo kiểu còm nhọn đặc trưng, thì Roman lại sở hữu phần mái vòm cong tròn. Ngoài ra, Gothic còn được đánh giá cao hơn khi có nhiều cửa sổ hơn cũng như có kích thước cửa sổ lớn hơn, từ đó giúp cho nguồn ánh sáng tràn ngập nhiều hơn trong các nhà thờ, thánh đường và các kiến trúc công cộng.

Như vậy, sự khác biệt rõ ràng nhất giữ kiến trúc Gothic và kiến trúc Roman có thể kể đến là phần mái vòm, số lượng cửa sổ cũng như kích thước của các ô cửa.

Những công trình kiến trúc Gothic tiêu biểu

Được đánh giá là một trong những phong cách kiến trúc đỉnh cao, Gothic được áp dụng rất nhiều trong nền kiến trúc hiện tại. Cùng xem qua một số công trình xây dựng tiêu biểu nổi tiếng nhất trên thế giới hiện nay:

Amiens là nhà thờ kiến trúc Gothic
Amiens là nhà thờ kiến trúc Gothic hoàn thành cao nhất ở Pháp, đạt chiều cao bên trong 138,8 feet. Nó cũng có khối lượng nội thất lớn nhất tại 260.000 thước khối.
nhà thờ kiến trúc Gothic của pháp
Nhà thờ Notre-Dame de Reims, Pháp. Các vị vua của Pháp đã được trao vương miện trong nhà thờ này, nhà thờ được xây dựng trong thế kỷ 13 trên nền tảng của một nhà thờ cổ có niên đại từ năm 400.
Nhà thờ Thánh Denis, Pháp Được chú ý là nhà thờ Gothic đầu tiên
Nhà thờ Thánh Denis, Pháp. Được chú ý là nhà thờ Gothic đầu tiên (nó được hoàn thành vào năm 1144), nhà thờ này là nơi tổ chức tang lễ cho tất cả mọi người trừ ba vị vua Pháp.
công trình kiến trúc gothic thế kỷ 13
Nhà thờ Chartres, Pháp – Di sản thế giới được UNESCO công nhận này được bảo quản rất tốt – gần như tất cả các cửa sổ kính màu nguyên thủy vẫn còn nguyên vẹn. 
phong cách kiến trúc gothic trong nhà thờ ý
Santa Maria del Fiore, Ý – Nổi tiếng hơn là nhà thờ Duomo, nhà thờ Florence với  thiết kế mái vòm được xây dựng bởi Filippo Brunelleschi. Mặt tiền nhiều màu mà khách du lịch thấy ngày nay được hoàn thành vào năm 1887 theo phong cách tân Gothic.
Phong cách kiến trúc Gothic ở London
Tu viện Westminster, Luân Đôn – Henry III đã ra lệnh xây dựng tu viện này vào năm 1245. Giờ đây, đây là nơi diễn ra lễ đăng quang của hoàng thất Anh và nhiều đám cưới hoàng gia — gần đây nhất là cuộc hôn nhân của Hoàng tử William và Kate Middleton, giờ là Công tước và Nữ công tước xứ Cambridge.
Phong cách kiến trúc Gothic ở Anh
Canterbury, Vương quốc Anh – Bạn có thể quen thuộc với nhà thờ này từ Câu chuyện Canterbury của Geoffrey Chaucer . 
Phong cách kiến trúc Gothic ở milan
Nhà thờ Milan – Nhà thờ lớn nhất ở Ý mất gần 600 năm để hoàn thành. Không giống như hầu hết các nhà thờ Gothic, trong đó có hai tòa tháp ở phía trước, nhà thờ Milan có một hình bóng hoàn toàn khác.
nhà thờ kiến trúc gothic
Notre-Dame de Paris – danh sách các nhà thờ kiến trúc Gothic sẽ không đầy đủ nếu không có nhà thờ Notre Dame mang tính biểu tượng ở Paris. Đây là một trong những công trình kiến trúc đầu tiên sử dụng các trụ chống bay (“xương sườn” ở bên ngoài) để hỗ trợ trọng lượng lớn của nó.

Ngoài những công trình xây dựng tiêu biểu nổi tiếng nhất trên thế giới, các công trình kiến trúc Gothic ở Việt Nam thường được áp dụng chủ yếu trong các dự án bất động sản cao cấp với những căn biệt thự, penthouse sang trọng. Công trình phong cách Gothic ở Việt Nam nổi tiếng nhất phải kể đến nhà thờ Đức Bà – kết hợp phong cách kiến trúc Gothic và Roman.

Như vậy, qua bài viết này, bạn đã có cái nhìn rõ hơn về phong cách kiến trúc Gothic. Nếu thấy bài viết này hữu ích, đừng ngại nói cho chúng tôi biết nhé.